Szlak rowerowy koloru zielonego
Matysówka - Maria Magdalena - Borówki - Matysówka
MAGDALENKA
Taką nazwą określa się popularnie pasmo Marii Magdaleny, która z kolei pochodzi od wezwania kościółka stojącego na jego wierzchowinie. Pasmo to tworzy rozłożyste wzniesienie długości prawie 20 km, z szeregiem bocznych rozgałęzień, ciągnące się od doliny Wisłoka na zachodzie, po źródłowe potoki Mleczki i Sawy na wschodzie na wysokości 330 - 395 m. Wyniesione 150 - 200 m ponad otaczające je obniżenia i doliny, stanowi dominujący element w krajobrazie regionu. Wyróżnia je usadowiona na grzbiecie kępa drzew, kryjąca wspomniany kościółek. Charakteryzuje się ciekawą formą. Jego grzbiet tworzy szeroka spłaszczona wierzchowina, a łagodne zbocza rzeźbią liczne strugi spływające w głębokich jarach i parowach. Całe pasmo pokrywają pola i użytki rolne i tylko w bardziej niedostępnych miejscach zachowały się płaty lasów i zagajników. Wysoko w górę sięgają zabudowania wsi i licznych przysiółków. Niemal z całej wierzchowiny rozciągają się wspaniałe widoki. Pasmo Marii Magdaleny to doskonały teren do spacerów i wycieczek, zimą także narciarskich. Działem pasma prowadzi szlak turystyczny z Rzeszowa do Łańcuta, natomiast zachodnim skrajem przewija się szlak żółty "Dookoła Rzeszowa". Wiejska droga, wijąc się wśród zalesionego parowu i zabudowań Malawy, wyprowadza na wierzchowinę Marii Magdaleny i dalej podąża jej działem na południowy wschód. Wprost na południe od krańca wsi wyróżnia się kulminacja, zw. Kopiec lub Patria (dawniej Patryja 394 m). Na jej wierzchołku trzy żelazne krzyże i maszty radiowych przekaźników. Niespełna 0,5 km na północny wschód, na nieco mniejszej wyniosłości (373 m) stoi kościółek pod wezwaniem Marii Magdaleny, otoczony wieńcem starych drzew. Jest ta mała barokowa budowla, składająca się z prostokątnej nawy i prezbiterium oraz zakrystii z oratorium na pięterku. Kościół został zbudowany w pierwszej ćwierci XVIII w. przez Stanisława Pillego, plenipotenta rzeszowskich posiadłości Lubomirskich, zapewne z ich fundacji. Odnawiany był kolejno w latach 1847 - 1927 i 1971 r. Ukształtowanie terenu oraz grube (1,3 m) kamienne mury budowli z nisko umieszczonymi małymi okienkami (przypuszczalnie dawne strzelnice), zdają się wskazywać na jej obronny charakter. Zapiska z 1721 r. podaje, że przy kościele była wieża. Wewnątrz ołtarz główny w stylu regencji, z 1 poł. XVIII w., z obrazami Marii Magdaleny i Chrystusa Bolesnego z tego samego okresu. Dwa ołtarze boczne późnobarokowe z XVIII w. Obrazy i posągi o charakterze ludowym z XVIII w. Obecny kościół został wzniesiony w miejscu, gdzie od niepamiętnych czasów stał drewniany kościółek, także pod wezwaniem Św. Magdaleny. Po najeździe tatarskim w 1624 r. został rozebrany i w 1627 r. przeniesiony do Krasnego. Według tradycji i dociekań badaczy, miejsce to ma wyjątkowe znaczenie społeczno-religijne i obronne. Podobno w 1624 r. chłopi bronili się tu przeciw Tatarom. Wzniesiony przed wiekami drewniany kościółek (kaplica) stał samotnie w miejscu odludnym i trudno dostępnym. Musiała istnieć jakaś ważna przyczyna, która spowodowała tu jego budowę. Niektórzy wiążą jego powstanie z mającym tu istnieć kiedyś grodem, po którym przetrwała tylko nazwa pobliskiego osiedla Grodzisko. Mogło to być także miejsce kultu pogańskich Słowian, które później zaadoptowano na potrzeby nowej religii. Kościół ten był od niepamiętnych czasów szczególnym miejscem kultu. Dawniej 22 lipca odbywały się tu odpusty z wielkimi kiermaszami. Zwyczaj odbywania odpustów, może o mniejszym już znaczeniu, przetrwał do naszych czasów. W rejonie pasma Magdalenki jest wiele miejsc dziwnych i tajemniczych, owianych czarami ludowych legend i podań, dziś już w większości zapomnianych, niedaleko jest wyniosłość o nazwie Babia Góra i Słone Źródło, a jeszcze bliżej przysiółek, zwany Rzym.
WOLA RAFAŁOWSKA
Wieś położona 17 km na wschód od Rzeszowa, w kotle bezimiennego potoku (prawy dopływ Chmielniczanki) wrzynającego się głęboko w południowe zbocza pasma Marii Magdaleny. Należące do wsi liczne przysiółki rozsiadły się po otaczających dolinę wzgórzach. Górny kraniec wsi, w rejonie wspomnianego już przysiółka Grodzisko, osiąga wysokość 395 m (najwyższa kulminacja pasma Magdalenki). Wola Rafałowska jest osadą przypuszczalnie bardzo starą, pomimo, że pod tą nazwą pojawiła się dopiero w 1587 r. O pradawnym osadnictwie może świadczyć nazwa Grodzisko. W 1450 r. występowała pod nazwą Wola Jordanowa i należała do Rachwała Pileckiego. Przez całe stulecia stanowiła część posiadłości "państwa tyczyńskiego". Dopiero od połowy XIX w. tutejszy majątek stanowił oddzielną majętność należącą do Mikołajewiczów i Jaworskich. Pod koniec XIX w. wieś liczyła 1253 mieszkańców. Obecnie zajmuje obszar o powierzchni 894 ha i liczy 1112 mieszkańców. Pośrodku wsi znajduje się kościół parafialny pw. Św. Trójcy z wysoką wieżą od frontu i oddzielnie stojącą dzwonnicą, wzniesiony w 1891 r. Pierwotnie w miejscu obecnej świątyni stał drewniany kościół, zbudowany wkrótce po fundacji parafii w 1587 r. Wewnątrz godny uwagi późnorenesansowy ołtarz główny, w formie tryptyku o nieruchomych skrzydłach z obrazami malowanymi na deskach, pochodzący z 1613 r. W pobliżu kościoła kilka wiekowych dębów i jaworów (pomniki przyrody), stanowiących resztki dawnego parku dworskiego.
CHMIELNIK RZESZOWSKI
Rozległa wieś, będąca siedzibą władz gminy, położona 13 km na północny wschód od Rzeszowa, w dolinie rzeczki Chmielnik (zw. też Chmielniczanką), wśród wzniesień północnej krawędzi Pogórza Dynowskiego. Do niedawna wieś nazywała się tylko Chmielnik, dopiero w 1975 r. - dla odróżnienia od wielu innych Chmielników - zmieniono jej nazwę na Chmielnik Rzeszowski.
Początki powstania Chmielnika nie są znane. Na podstawie zachowanych zapisów można przypuszczać, że wieś posiada starą metrykę. Pierwsza wzmianka pochodząca z 1419 r. mówi o plebanie Mikołaju, co poświadcza istnienie tu wcześniej parafii, powtórnie fundowanej w 1438 r. Wieś rządziła się prawem niemieckim. Sołtys Zbyszko z Chmielnika w 1425 r. wchodził w skład tzw. sądu leńskiego w Tyczynie.
Od czasów historycznie nam znanych wieś wchodziła w skład tzw. państwa tyczyńskiego. Jako wieś prywatna, Chmielnik należał do Pileckich, Kostków i Branieckich. Po rozpadzie dóbr tyczyńskich w połowie XIX w. tutejszy majątek był w posiadaniu Szymanowskich, a później Wallisów, Brunickich i Kłapowskich. Maria baronowa Brunicka, właścicielka tutejszego folwarku pochodziła z bogatej rodziny żydowskiej Brunsteinów. Pod koniec XIX w. wieś liczyła 307 gospodarstw i 1198 mieszkańców.
Wkrótce po zajęciu Polski przez Niemców, już w listopadzie 1939 r. na terenie Chmielnika zawiązała się organizacja konspiracyjna. Inicjatorem jej powstania był Jan Bałda ps. "Żbik", późniejszy dowódca zgrupowania AK "Wedeta". Pod kryptonimem tym kryło się Kierownictwo Informacji i Propagandy Inspektoratu Rzeszowskiego AK. W latach 1940-41 w Chmielniku mieściła się redakcja konspiracyjnej gazety "Na posterunku", organu obozu ZWZ (później AK) w Rzeszowie. Bałda zginął w 1943 r. w potyczce z granatową policją pod Matysówką. Miejsce jego śmierci upamiętnia krzyż ustawiony w 1989 r. Po wojnie wieś rozwinęła gospodarczo i kulturalnie. Posiada kanalizację i własną oczyszczalnię ścieków, rozbudowaną w 1996 r. W 1973 r. została siedzibą władz nowo utworzonej gminy. Ma tu swoją siedzibę Okręgowa Spółdzielnia Telefoniczna.
Na terenie Chmielnika znajdują się źródła mineralne. W latach 1925-30 Spółka Węglowo-Wapniowa "Chmielnik" prowadziła tu wiercenia poszukiwawcze za ropą naftową. Zamiast ropy w odwierconym szybie "Wiktoria" znalezioną wodę mineralną - solankę, mającą wysokie wartości lecznicze. Stary odwiert ukryty w lesie Grabówka ma być w przyszłości zrekonstruowany. W 1996 r. zawiązana została spółka Chmielnik Zdrój stawiająca sobie za cel rozwój agroturystyki i lecznictwa uzdrowiskowego. Spółka uruchomiła już rozlewnię wody zmineralizowanej o nazwie "Alfred".
Chmielnik jest wsią stosunkowo dużą i rozległą. Zajmuje obszar o powierzchni 2243 ha i ma 3195 mieszkańców. Główna część wsi ciągnie się wzdłuż drogi po prawej stronie doliny Chmielniczanki. W bocznych dolinach i na wierzchowinach wzniesień rozsiadły się jej części i rozliczne przysiółki, niekiedy o bardzo frapujących nazwach. Po przeciwnej stronie doliny leży Zawodzie, natomiast na południe Jarząbki, a na samej wierzchowinie działu Borówki, które należą w części do pobliskiej gminy Hyżne. Borówki starają się o uzyskanie statusu samodzielnej wsi. Na północny zachód od centrum, przy bocznej drodze do Słociny, leży osiedle zwane Lisi Kąt. Po obu stronach doliny Chmielniczanki podnoszą się dwa rozległe pasma wzgórz - tzw. Działy, o bardzo urozmaiconej rzeźbie, porozdzielane dolinkami licznych strumieni, pokryte jarami i parowami. Sporo tu uroczych przylasków i nieużytków - latem pełnych kwiatów i ziół. Od północy wznosi się pasmo Marii Magdaleny (394 - 395 m). W paśmie tym, tuż nad Chmielnikiem wyróżnia się Kozia Góra (368 m). Dział południowy osiąga w rejonie Borówek wysokość 372 m. W stosunku do położenia doliny (230 - 240 m), okoliczne wzgórza wznoszą się blisko 150 m w górę. W zakamarkach Magdalenki leżą przysiółki o nazwach Wielkopolska, Rzym, Ukraina i Grodzisko. Okolice te rozsławił, zanikający już niestety, przysiółek Rzym. Jeszcze przed kilkunastu laty było tu ponad 20 zagród, dziś pozostało zaledwie kilka starych chałup, kapliczka i dwa, może trzy nowe domy. Podobno był tu zwyczaj wybierania raz do roku miejscowego "papieża", tu zwanego papiżem. Do Rzymu można dojechać lichą drogą prowadzącą działami, od Chmielnika do przysiółka na Magdalence. Inna historia wiąże się z przysiółkiem Grodzisko. Według tradycji miał być tu niegdyś warowny gród, dotychczas nie znaleziono jednak po nim żadnych śladów. W pobliżu Koziej Góry jest osada Przysłupy. Nazwa ta wywodzi się zapewne od słowa "przysłup", charakterystycznego dla nazewnictwa wołoskiego w Karpatach.
W zachodniej części wsi przy odgałęzieniu drogi do Słociny, znajduje się kamienny obelisk ku czci poległych za Ojczyznę, ustawiony w 1928 r. W pobliżu, na zboczu doliny, kościół parafialny p.w. Św. Bartłomieja (Sanktuarium Maryjne), zbudowany w 1724 r., pierwotnie barokowy, rozbudowany w 1890 r. (przedłużenie nawy o jedno przęsło) i w latach 1957-58 (dodanie naw bocznych). Wewnątrz są zachowane elementy dawnego wyposażenia: kropielnica rokokowa z połowy XVIII w., organy z początku XVIII w. Kościół postawiono w miejscu poprzedniej świątyni, spalonej przez Tatarów w 1624 r. Z pożogi ocalał łaskami słynący obraz Matki Boskiej Łaskawej, stanowiący ozdobę współczesnej świątyni, koronowany w 1997 r. Obraz malowany na płótnie mocowanym na desce, pochodzi przypuszczalnie z 1 połowy XVI wieku. W późniejszym okresie nadano mu formę ikony. Dopiero podczas konsekracji przeprowadzonej w 1995 r. usunięto przemalowania, przywracając obrazowi pierwotne cechy. Na ścianie świątyni odsłonięta w 1993 r. tablica poświęcona pamięci żołnierzy AK poległych w latach 1939 - 1945, pzy kościele stojąca dzwonnica z XIX w. Opodal na zboczu kalwaria, poświęcona w 1996 r. Na cmentarzu grób czterech żołnierzy "Wedety", poległych w 1943 r. We wsi szkoła podstawowa zbudowana w 1968 r., której w 1996 r. nadano imię por. Jana Bałdy (tablica pamiątkowa).
OPIS SZLAKU ROWEROWEGO KOLORU ZIELONEGO:
MATYSÓWKA - MARIA MAGDALENA - BORÓWKI - MATYSÓWKA
0,0 KM - MATYSÓWKA GÓRNA - początek przy ostatnim przystanku autobusu miejskiego linii nr 5. Jedziemy na północ w stronę przysiółka Święty Roch. 2,4 KM - ŚWIĘTY ROCH - przystanek autobusu linii nr 16. Skręcamy w stronę przysiółka Stare Budy (na prawo).
3,8 KM - STARE BUDY - w pobliżu leśniczówki. Skręcamy z drogi asfaltowej na drogę gruntową w kierunku południowo-wschodnim (na prawo).
5,3 KM - NOWE BUDY - Skręcamy z drogi gruntowej na drogę utwardzoną w kierunku północno-wschodnim, w stronę wzniesienia Maria Magdalena 394 m n.p.m. (w lewo).
8,3 KM - WZNIESIENIE MARIA MAGDALENA (394 m n.p.m.) - zabytkowy kościółek z początku XVIII wieku; skrzyżowanie rowerowego szlaku i pieszego szlaku o kolorze czerwonym. Skręcamy w drogę gruntową w kierunku południowo-wschodnim, w stronę przysiółka Dwór (w prawo).
10,4 KM - DWÓR - przy drewnianym krzyżu. Skręcamy w drogę gruntową w kierunku południowym, w stronę przysiółka Marysiówka (w prawo).
11,2 KM - MARYSIÓWKA - gospodarstwo agroturystyczne z możliwością zjedzenia ciepłego posiłku i noclegiem.
12,5 KM - KOZIA GÓRKA - przy krzyżu; wokół panorama Pogórza Dynowskiego. Jedziemy nadal prosto na południowy-wschód, w stronę wsi Wola Rafałowska.
14,6 KM - WOLA RAFAŁOWSKA - murowany kościół z 1891 roku. Skręcamy w drogę asfaltową w kierunku północno-zachodnim, w stronę przysiółka Chaładówka (na prawo).
16,5 KM - CHADAŁÓWKA - gospodarstwo agroturystyczne z możliwością zjedzenia ciepłego posiłku i noclegiem. Skręcamy w drogę asfaltową w kierunku północno-zachodnim, a po 400 m w inną drogę asfaltową w kierunku południowo-zachodnim, w stronę przysiółka Jarząbki (w prawo i w lewo).
17,9 KM - JARZĄBKI - gospodarstwo agroturystyczne z możliwością zjedzenia ciepłego posiłku i noclegiem. Jedziemy prosto na południowy-zachód w kierunku wsi Borówki (prosto).
19,6 KM - BORÓWKI - wzniesienie o wysokości 352 m n.p.m., z panoramą Pogórza Dynowskiego, m. in. Wilcze 508 m n.p.m. (w kierunku południowo-zachodnim); skrzyżowanie rowerowego szlaku i pieszego szlaku o kolorze niebieskim. Skręcamy w drogę asfaltową, później gruntową w kierunku północno-zachodnim, przez Borkowski Las i Zawodzie (w prawo).
21,7 KM - ZAWODZIE - przy krzyżu. Łagodnym łukiem skręcamy z kierunku północno-zachodniego na kierunek północno-wschodni do wsi Chmielnik Rzeszowski (łagodnie w prawo).
24,2 KM - CHMIELNIK - szkoła podstawowa i przystanek PKS do Rzeszowa. Skręcamy na zachód, drogą asfaltową w kierunku kościoła parafialnego pw. Św. Bartłomieja (Sanktuarium Maryjne) z 1742 roku i kalwarii poświęconej w 1996 r. (w lewo).
25,7 KM - CHMIELNIK - gospodarstwo agroturystyczne z możliwością zjedzenia ciepłego posiłku i noclegiem. Skręcamy w inną drogę asfaltową w kierunku północno-zachodnim w stronę przysiółka Potoki (w prawo).
26,9 KM - POTOKI - gospodarstwo agroturystyczne z możliwością zjedzenia ciepłego posiłku i noclegiem. Jedziemy nadal na północny-zachód (prosto).
