Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności. W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. zamknij

Jak rosło nasze miasto

Od osady do metropolii, czyli jak rozwijał się Rzeszów

Rzeszów to ponad 194-tysięczne miasto wojewódzkie, z 665-letnią tradycją, o powierzchni 126 km kw. Od 2006 roku Rzeszów przyłączając sąsiednie sołectwa powiększył swoje terytorium o 136%, a liczba ludności wzrosła o 35 tysięcy. Decyzją Rady Ministrów, od 1 stycznia 2019 roku Rzeszów powiększył się do 126,57 km kw., a liczba mieszkańców wzrosła do 194 tys. Dalsze plany rozszerzania granic miasta przewidują przyłączanie kolejnych miejscowości. Miasto pozyskuje w ten sposób nowe tereny inwestycyjne, umacnia też swoją rolę ośrodka metropolitalnego. Rzeszów jest największym ośrodkiem przemysłowym, akademickim, handlowo-usługowym i kulturalnym w Polsce Południowo-Wschodniej. W stolicy województwa podkarpackiego krzyżują się ważne trakty drogowe: autostrada A-4 wchodząca w skład III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego, zapewniająca połączenie komunikacyjne Europy Zachodniej z Ukrainą oraz drogi: ekspresowa S19 i krajowa nr 9, umożliwiające najkrótsze połączenie krajów skandynawskich i nadbałtyckich z państwami Europy Środkowo-Wchodniej. Przez miasto przebiega magistrala kolejowa E-30 o międzynarodowym znaczeniu gospodarczym, łącząca Niemcy, Polskę i Ukrainę. Bardzo dużym atutem Rzeszowa jest Międzynarodowy Port Lotniczy „Rzeszów-Jasionka”, zlokalizowany 6 km od granic miasta, oferujący bezpośrednie połączenia pasażerskie z ważnymi europejskimi metropoliami. W Rzeszowie działa ponad 27 tysięcy firm obsługiwanych przez przeszło 800 instytucji otoczenia biznesu, a 560 z nich to spółki z udziałem kapitału zagranicznego. Wiodące gałęzie przemysłu miasta to lotnictwo, informatyka, budownictwo oraz sektor chemiczny. Bardzo dobrze rozwijają się też branże: farmaceutyczna, spożywcza, automotive, jak również sektor nowoczesnych usług dla biznesu.

W Rzeszowie funkcjonują 2 uczelnie publiczne - Politechnika Rzeszowska i Uniwersytet Rzeszowski oraz 3 uczelnie niepubliczne - Wyższa Szkoła Informatyki i Zarzadzania, WSPiA Rzeszowska Szkoła Wyższa oraz Wyższa Szkoła Inżynieryjno-Ekonomiczna. Realizacja wielu inwestycji, w tym przedsięwzięć z dofinansowaniem zewnętrznym, zachęca do osiedlania się w Rzeszowie. Według raportu Polskiej Akademii Nauk, w ciągu kilkudziesięciu najbliższych lat tylko w dwóch miastach Polski: Warszawie i Rzeszowie, nastąpi wzrost populacji mieszkańców. Statystyki pokazują, że 80% mieszkańców dynamicznie powstających nowych osiedli mieszkaniowych przeprowadziło się do Rzeszowa z innych Gmin. Budowa infrastruktury drogowej, szkół, przedszkoli, żłobków, domów kultury, lepsze skomunikowanie nowych terenów z centrum Rzeszowa dzięki nowoczesnym autobusom, sprawiają, że stale poprawia się jakość życia mieszkańców. W ostatnich latach największym przedsięwzięciem Gminy Miasta Rzeszów, z udziałem środków zewnętrznych, jest realizacja projektów z zakresu transportu publicznego, których wartość opiewa na 1 miliard złotych. Komisja Europejska przyznała stolicy Podkarpacia najwyższą nagrodę europejską na rzecz czystego transportu miejskiego - wyróżnienie CIVITAS w kategorii „Innowacje techniczne” za wyjątkowe osiągnięcia w dziedzinie transportu miejskiego. Podczas Gali Zwycięzców Globalnych Nagród Telekomunikacyjnych GLOTEL 2017 miasto Rzeszów zostało zwycięzcą w kategorii: Najlepszy Światowy Projekt Transformacji Cyfrowej za wdrożenie Systemu Inteligentnego Transportu Miejskiego.

W wyniku przeprowadzonych badań archeologicznych ustalono, że najstarsze ślady działalności człowieka na terenie obecnego Rzeszowa pochodzą sprzed 10 tysięcy lat. Wczesnośredniowieczna osada usytuowana była w dzisiejszej dzielnicy Staromieście. Pierwszą pisemną wzmianką o Rzeszowie jest akt nadania miasta przez króla Kazimierza Wielkiego rycerzowi Janowi Pakosławicowi ze Stróżysk (1354 rok). Powierzchnia ówczesnego Rzeszowa wynosiła 1,5 km kw. W XIV wieku gród został przeniesiony na lessowe wzgórze, w miejsce dzisiejszego Rynku. Po pierwotnej lokalizacji pozostała nazwa Staromieście.

Na początku znaczącym handlowym rzemieślniczym. Wtedy też rozpoczął się napływ ludności żydowskiej, która osiedlała się nieopodal Rzeszowa - na obszarze zwanym Nowe Miasto. Właścicielem Rzeszowa do końca XVI wieku był Mikołaj Spytek Ligęza. Otoczył miasto wałami, wzniósł obronny kościół oo. Bernardynów, rozpoczął budowę warownego zamku. Na ptzrłomie XVI i XVII wieku połączono Stare i Nowe Miasto. Rzeszów liczył wówczas 2,5 tysiąca mieszkańców i zajmował powierzchnię 2,9 km kw. Pod koniec XIX wieku, w okresie Monarchii Austro-Węgierskiej, Rzeszów zyskał na znaczeniu. W 1845 roku przestał być miastem prywatnym.

W roku 1860 został siedzibą cyrkułu - okręgu administracyjnego o roli powiatu, a w 1867 roku przeprowadzono pierwsze wybory do samorządu miejskiego. Czynniki te, jak również budowa linii kolejowej z Krakowa do Lwowa, pozytywnie wpłynęły na rozwój rzeszowskiej gospodarki, a co za tym idzie, na wzrost liczby mieszkańców miasta, która w 1890 roku wynosiła ponad 11 tysięcy. W 1901 roku nastąpiło pierwsze w czasach nowożytnych poszerzenie granic Rzeszowa. Przyłączono sąsiednie miejscowości - z gminy Staroniwa: Wygnaniec, Podzamcze, Psiarnisko i Rudki; Maćkówkę z gminy Drabinianka oraz Ruską Wieś. Powierzchnia miasta zwiększyła się do 7,68 km kw., a liczba ludności wzrosła do 20 tysięcy.

Rozbudowa przemysłu lotniczego pod koniec lat trzydziestych XX wieku spowodowała gwałtowny napływ do Rzeszowa ludności z okolicznych miejscowości oraz wykwalifikowanej kadry z innych części kraju. Wskutek tego w roku 1939 liczba mieszkańców miasta wynosiła już 41 tysięcy. Jednakże kataklizm, jakim niewątpliwie była II wojna światowa, spowodował śmierć tysięcy rzeszowian.

W 1944 roku liczba ludności miasta wyniosła niespełna 27 tysięcy. W tym samym roku zostało stolicą nowo utworzonego województwa rzeszowskiego, dzięki czemu wzrosła jego ranga, wzrosły także możliwości wszechstronnego rozwoju.
W 1951 roku dokonano kolejnego znaczącego poszerzenia granic miasta. Przyłączono Drabiniankę, Staroniwę, Staromieście i Pobitno oraz części Białej, Słociny i Zwięczycy.

Obszar miasta zwiększył się do 39 km kw., a liczba ludności do 44 tysięcy.

Lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte to okres rozwoju Rzeszowa jako ośrodka przemysłowego, akademickiego i kulturalnego w południowo-wschodniej Polsce. W roku 1963 powstały dwie rzeszowskie wyższe uczelnie - Wyższa Szkoła Pedagogiczna oraz Wyższa Szkoła Inżynierska (uczelnia ta funkcjonowała od 1951 roku jako Wieczorowa Szkoła Inżynierska), która w roku 1974 została przekształcona w Politechnikę Rzeszowską im. Ignacego Łukasiewicza. W 1969 roku Uniwersytet im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie otworzył w Rzeszowie swoją filię. Wokół starej części Rzeszowa wyrosły duże, połączone wygodnymi ciągami komunikacyjnymi osiedla mieszkaniowe. Wybudowano obiekty przemysłowe, usługowo-handlowe, kościoły, szpitale, przychodnie.

Powstały placówki oświatowe, naukowo-badawcze, sportowo-rekreacyjne i kulturalne, a także redakcje czasopism, rozgłośnia Polskiego Radia oraz Telewizja Rzeszów. Znacznej poprawie uległa infrastruktura techniczna, wybudowano ujęcie wody, oczyszczalnię ścieków oraz elektrociepłownię.

W 1971 roku przyłączono do Rzeszowa część Słociny, co zwiększyło powierzchnię miasta do 40,30 km kw., a liczba ludności w tym roku przekroczyła już 80 tysięcy. Lata siedemdziesiąte ubiegłego wieku to okres gwałtownego wzrostu liczby mieszkańców. Dobrze funkcjonowały rzeszowskie zakłady pracy, na czele z WSK-PZL Rzeszów, Zelmerem, Polfą i Alimą. Bardzo ważną branżą rzeszowskiej gospodarki było budownictwo. Rzeszowskie firmy budowlane jak i transportowe jak np. Transbud, zatrudniały tysiące pracowników, realizując ogromne kontrakty nie tylko w Polsce ale w licznych krajach Europy, a także Afryki. Prężnie rozwijało się w tym czasie szkolnictwo wyższe. Do Rzeszowa napływało coraz więcej ludności. Powstały w związku z tym nowe osiedla mieszkaniowe – Nowe Miasto, Baranówka, w późniejszym okresie Krakowska – Południe.

Rok 1977 przyniósł kolejne poszerzenie granic miasta, w ramach którego włączone zostały miejscowości: Zalesie, Wilkowyja oraz część Białej, Miłocina, Przybyszówki i Słociny. Powierzchnia Rzeszowa osiągnęła 53,69 km kw. i stan taki pozostał na długie lata. Liczba mieszkańców miasta w 1977 roku wynosiła 111 tysięcy, natomiast w 2005 roku osiągnęła 159 tysięcy, przy niezmienionej powierzchni.

Rzeszów początku XXI wieku był najmniejszym i najgęściej zaludnionym miastem wojewódzkim w Polsce.

Rozpoczął się żmudny proces sukcesywnego powiększania Rzeszowa...

W 2004 roku Prezydent Rzeszowa Tadeusz Ferenc podjął inicjatywę zmierzającą do włączenia Słociny i Załęża w granice miasta. Dążenia te poparte zostały uchwałą intencyjną Rady Gminy Krasne, podjętą w 1977 roku, w której wyrażono wolę przekazania sołectw Słocina i Załęże Miastu Rzeszów. Rozpoczęła się procedura poszerzania granic Rzeszowa, w wyniku której, w lipcu 2005 roku Rada Ministrów podjęła decyzję pozytywną i już 1 stycznia 2006 roku terytorium Rzeszowa powiększyło się o 14,36 km kw. a liczba ludności o 4,4 tysiąca.
W 2006 roku na mocy tej samej decyzji Rady Ministrów w granice Rzeszowa miała wejść również Zwięczyca, jednak kwestia przyłączenia tego sołectwa przeciągnęła się aż do 2008 roku. Od przyłączenia Słociny i Załęża w styczniu każdego roku Rzeszów powiększał się o nowe tereny.

I tak w 2007 roku przyłączono wschodnią część Przybyszówki (9,25 km. kw. i 2 tys. ludności), w 2008 roku – zachodnią część Przybyszówki i Zwięczycę (łącznie 14,24 km kw. i 4,5 tys. mieszkańców), w 2009 - sołectwo Biała (6,06 km kw. i 1,9 tys. mieszkańców) oraz w 2010 – Budziwój i część Miłocina (razem 18,77 km kw. i 4,6 tys. mieszkańców). Rzeszów w 2010 roku ma już 180 tys. ludności i rozciąga się na obszarze 116,32 kw. kw.

Dalsze starania Prezydenta Rzeszowa o poszerzenie granic miasta spotkały się z poparciem mieszkańców sołectwa Bzianki z gminy Świlcza, wyrażonym w referendum, w którym za przyłączeniem opowiedziało się 62,5% mieszkańców.

Decyzją Rady Ministrów z 1.01.2017 roku Bzianka została przyłączona do Rzeszowa, który zyskał 600 nowych mieszkańców i 4 km kw. powierzchni. Mieszkańcy nowego osiedla otrzymali finansowe wsparcie w inwestycjach drogowych i remontowo-budowlanych (wyasfaltowane drogi, rozbudowa szkoły, remont i doposażenie w sprzęt remizy strażackiej), zwiększyła się też liczba kursów MPK.

25.07.2018 roku Rada Ministrów podjęta decyzję o przyłączeniu do Rzeszowa pozostałej części Miłocina i Matysówki od 1.01.2019 roku. Mieszkańcy obu miejscowości opowiedzieli sią za takim rozwiązaniem w plebiscycie. Po przyłączeniu miasto zyskało 6,2 km kw. powierzchni oraz 3500 mieszkańców. Już w maju 2019 roku planowane są prace renowacyjne parku na osiedlu Miłocin. Miasto przeznaczyło na ten cel 400 tys. zł.

Na nowych osiedlach tworzone są miejskie punkty obsługi, które ułatwiają mieszkańcom przeprowadzenie formalności zwianych z przyłączeniem do Rzeszowa. Jesienią każdego roku Prezydent Rzeszowa spotyka się z mieszkańcami miasta, konsultując plany w zakresie najpilniejszych zadań inwestycyjnych i remontowych.

Miasto na terenach przyłączonych zainwestowało około 2 miliardów złotych. 

Jak zmieniał się Rzeszów na przestrzeni wieków  
Rok Przyłączone tereny Powierzchnia Ludność
1354 Król Kazimierz Wielki nadał Rzeszów rycerzowi Janowi Pakosławicowi ze Stróżysk 1,50 km kw. b.d.
1583-1637 przyłączenie Starego i Nowego Miasta 2,90 km kw. 2,5 tys.
1901 przyłączenie Ruskiej Wsi oraz przysiółków: Wygnaniec, Podzamcze, Psiarnisko i Rudki z gminy Staroniwa oraz przysiółka Maćkówka z gminy Drabinianka 7,68 km kw. 20 tys.
1937-1939 rozbudowa przemysłu lotniczego i maszynowego spowodowała napływ ludności wiejskiej 7,68 km kw. 41 tys.
1939-1944 w wyniku działań wojennych znacznie zmalała liczba ludności; po wyzwoleniu Rzeszów został stolicą województwa rzeszowskiego 7,68 km kw. 27 tys.
1951 przyłączenie Drabinianki, Staroniwy, Staromieścia i Pobitna oraz części: Białej, Słociny i Zwięczycy 39,00 km kw. 44 tys.
1971 przyłączenie część Słociny 40,30 km kw. 83,9 tys.
1977 przyłączenie Zalesia, Wilkowyji oraz części: Białej, Miłocina, Przybyszówki i Słociny 53,69 km kw. 111 tys.
2005 Rzeszów należał do najmniejszych i najgęściej zaludnionych miast wojewódzkich w Polsce 53,69 km kw. 159 tys.
2006 przyłączenie Słociny i Załęże 68,05 km kw. 163,5 tys.
2007 przyłączenie wschodniej Przybyszówki 77,30 km kw. 165,5 tys.
2008 przyłączenie zachodniej Przybyszówki oraz Zwięczycy 91,54 km kw. 170 tys.
2009 przyłączenie Białej 97,60 km kw.

172 tys.

2010 przyłączenie południowego Miłocina oraz Budziwoja 116,37 km kw. 180 tys.
2017 przyłączenie Bzianki 120,37 km kw. 187,7 tys.
2019 przyłączenie Matysówki oraz północnego Miłocina 126,57 km kw. 194 tys.