Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności. W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. zamknij

Ulica 3 Maja

Początków tej ulicy można się doszukiwać w drugorzędnej drodze prowadzącej do miasta ze Staroniwy, a potem także do dworu jej właścicieli, który już w XV w. był usytuowany na miejscu obecnego zamku. Droga ta zaczęła nabierać znaczenia i kształtować się jako ulica po wybudowaniu przez Mikołaja Spytka Ligęzę na miejscu dworu na przeł. XVI/XVII w. zamku, który stał się jednocześnie jego siedzibą. Budowa systemu obronnego miasta po 1624 przyspieszyła proces zrastania się Starego Miasta z zamkiem, siedzibą jego właściciela. Od zach. zabezpieczało enklawę zabudowy powstającą między zamkiem a Farą tzw. Jezioro Bernardyńskie a od wsch. zakole Wisłoka. Ważnym elementem architektonicznym kształtującym funkcję tej ulicy było wybudowanie przez Zofię Pudencjanę – córkę M. S. Ligęzy, zespołu kościelno-klasztornego, który rozbudowany o szkołę i nowy budynek klasztorny, stał się dominantą architektoniczną wnętrza tej części miasta i centrum kulturalno-oświatowym o dość rozległym oddziaływaniu. Sama ulica przed rozbiorami nazywana była Pijarską, a na planie z 1826 figuruje jako Expiaristengasse, czyli Popijarska, ale na mapie z 1828 już jako Herrengasse – Pańska. Pańską nazywano ją też powszechnie w okresie międzywojennym, pomimo tego, że posiadała oficjalną nazwę – 3 Maja.

Od momentu powstania ulica ta zawsze miała reprezentacyjny charakter. Dawny budynek klasztoru zaadaptowany został w 1848 na siedzibę Starostwa Powiatowego, a w budynku zlikwidowanego Kolegium Pijarskiego funkcjonowało najpierw austriackie liceum, a następnie I Gimnazjum. W okresie autonomicznym przy ulicy tej powstało wiele reprezentacyjnych budowli, takich jak np. gmach nowej poczty (spalonej przez Niemców w 1944), Bank Austro-Węgierski i Komunalna Kasa Oszczędności. W tym ostatnim mieściła się reprezentacyjna, wielofunkcyjna sala Kasyna Mieszczańskiego. Przy tej ulicy stanęły też okazałe budynki mieszkalne o interesującej architekturze, jak np. kamienica narożna między ul. Zamkową i 3 Maja naprzeciwko obecnego Banku PKO BP.

Na przeł. XIX i XX w. za burmistrza Jabłońskiego ulica ta otrzymała kamienny bruk, który zastąpił drewnianą nawierzchnię. Zapowiedzią nowych czasów było wybudowanie w 1816 u jej wylotu pałacyku Burgallera (architekta cyrkularnego), który zamknął widok z wnętrza ul. 3 Maja na zamek (od 1812 własność Austriaków).

W okresie autonomicznym i międzywojennym ulica ta była miejscem kontaktów towarzyskich, gdyż znajdowało się przy niej wiele lokali, np. cukiernia Jana Lewickiego. Przy tej ulicy znajdował się też dom handlowy Jaśkiewiczów, sklepy Kazimierza i Stanisława Urbana, jak też słynna drukarnia Pelara i Czernego. Przy głównej ulicy Rzeszowa mieszkało wielu zajmujących wysoką pozycję towarzyską obywateli, jak np. Jan Towarnicki, Roderyk Als, Gwido Kamiński (późniejszy gen., d-ca częstochowskiej dywizji AK). Ulica ta w odróżnieniu od Rynku miała zawsze charakter polski. W okresie powojennym miejsce Starostwa zajęło Muzeum Okręgowe. W pobliżu usytuowano 2 kina  „Apollo” i „Zorzę”, oraz jeszcze jeden gmach banku. Od pocz. l. 90. ulica ta przechodzi gruntowną rewaloryzację. Co prawda nie pełni już reprezentacyjnej funkcji, ale jak w poprzednich wiekach jest niewątpliwie jedną z istotnych wizytówek miasta.

Jan Malczewski

Encyklopedia Rzeszowa