Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności. W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. zamknij

Ulica 3 Maja

2010 r.
2010 r.
2017 r. fot. Bogdan Szczupaj, Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa
2017 r. fot. Bogdan Szczupaj, Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa
2017 r. fot. Bogdan Szczupaj, Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa

Ulica 3 Maja (dawna Paniaga) jest jedną z najstarszych i ładniejszych ulic śródmieścia. Stanowi reprezentacyjny deptak naszego miasta, miejsce rodzinnych i przyjacielskich spotkań.

Ten najstarszy trakt miejski powstał tuż po nadaniu Rzeszowowi praw miejskich (w roku 1354). Łączył siedzibę ówczesnych właścicieli miasta (tereny później wzniesionego Zamku Lubomirskich) z kościołem Farnym oraz klasztorem Ojców Bernardynów. Rozpoczyna się od placu Farnego i skrzyżowania z ulicą Kościuszki, a kończy przy rozgałęzieniu, od którego biorą początek Aleja Lubomirskich i ulica Zamkowa. Obecna nazwa ulicy została jej nadana w 1891 r. z okazji obchodów setnej rocznicy Konstytucji 3 Maja. Początkowo była to ulica Zamkowa, potem Pijarska, następnie Pańska, w rzeszowskiej gwarze zwano ją Paniagą.

Ulica ukształtowała się przypuszczalnie w XVII w., a powstała zapewne z wykorzystaniem wcześniejszego traktu komunikacyjnego. Do wieku XVII miała charakter drogi gruntowej, utwardzanej faszyną. Od końca XVII do końca XIX wieku drogę utwardzano solidnymi belkami drewna jodłowego, ułożonych naprzemiennie wzdłuż i wszerz – w niektórych miejscach nawet na ośmiu poziomach.

Na przełomie XIX i XX wieku, decyzją burmistrza Stanisława Jabłońskiego, ulica 3 Maja została wybrukowana granitową „kostką galicyjską”.

Współczesna zabudowa ulicy jest zwarta, tworzą ją domy i kamienice mieszczańskie, powstałe głównie w XIX i w początkach XX w., niektóre na reliktach XVIII-wiecznych domów, a także reprezentacyjne gmachy użyteczności publicznej. Wyjątek stanowią dwa budynki mieszkalne nr 12a i 14 wzniesione już po wojnie, w miejscu budynków spalonych przez Niemców w 1944 r. oraz także powojenny budynek kina "Zorza".

W okresie autonomicznym i międzywojennym ulica ta była miejscem kontaktów towarzyskich, gdyż znajdowało się przy niej wiele lokali, np. cukiernia Jana Lewickiego, dom handlowy Jaśkiewiczów, sklepy Kazimierza i Stanisława Urbana. Przy głównej ulicy Rzeszowa mieszkało wielu zajmujących wysoką pozycję towarzyską obywateli, jak np. Jan Towarnicki, Roderyk Als, Gwido Kamiński.

W latach powojennych Paniaga była kilkakrotnie modernizowana. Metamorfozę przechodziła nawierzchnia ulicy, jak i elewacje domów w części znacznie przekształcone w latach 1950-1960. Gruntownie przekształcono secesyjny gmach dawnej Miejskiej Kasy Oszczędności, pochodzący z końca XIX w. W jego miejscu powstał w latach 1960-1961 właściwie nowy budynek Domu Handlowego "Delikatesy", który wtedy wyróżniał się prostą przeszkloną elewacją, a później szpecił ulicę. Przebudowano go ponownie w latach 2001-2002. Obecne centrum handlowe "Galeria Paniaga" błyszczy piękną, nowoczesną elewacją, mającą w sobie coś z dawnego stylu kasy. W jego wnętrzach mieści się szereg luksusowych sklepów.

W zabudowie wschodniej strony ulicy za budynkiem "Galerii Paniaga", spory fragment ulicy zajmuje fronton zespołu dawnego konwentu Pijarów, a dalej dwa gmachy bankowe. Przed budynkiem dawnego kolegium, obecnie I LO, stoi pomnik Stanisława Konarskiego, odsłonięty w 1989 r., autorstwa Kazimierza Mierczyńskiego. Zabudowę zachodniej strony ulicy, od strony placu Farnego, otwiera narożna kamienica nr 2 zbudowana około 1840 r., w której kiedyś mieściła się drukarnia i pierwsza w Rzeszowie księgarnia Andrzeja Pelara. Dalej, za odgałęzieniem ulicy Jagiellońskiej, stoją dwie okazale secesyjne kamienice. Pierwsza, narożna, została zbudowana w 1912 r. według projektu rzeszowskiego architekta Piotra Emilewicza. Druga, pochodząca z przełomu XIX i XX w., została nieco później gruntownie przebudowana i nadbudowana także przez wspomnianego architekta. Przy końcu ulicy stoją jeszcze dwa interesujące budynki z czasów galicyjskich. Kamienica nr 30, wzniesiona w 1913 r. oraz kamienica nr 32 z 1910 r. Ta ostatnia, stojąca już w narożu z ulicą Zamkową, wyróżnia się efektowną, secesyjną elewacją. Zbudował ją dla własnych potrzeb rzeszowski architekt Tadeusz Mateusz Tekielski.

Dzieje ulicy 3 Maja zostały udokumentowane pracami archeologicznymi. Dla przechodniów udokumentowano je za pomocą przeszklonej prezentacji – „świadka historii”, gdzie można zobaczyć poszczególne etapy rozwoju tego traktu.

Ostatnia przebudowa trwała osiem miesięcy i zakończyła się w lipcu 2017 r. Wykonane prace polegały na przebudowie ulicy, wykonaniu nawierzchni jezdni i chodników z płyt granitowych, przebudowie i remoncie infrastruktury podziemnej, wykonaniu oświetlenia ulicznego, wyeksponowaniu wspomnianego „świadka historii”, montażu elementów małej architektury i urządzeniu zieleni, w tym nasadzeniu drzew, co nawiązuje do przedwojennego wystroju ulicy oraz odpowiednim ich podświetleniu oraz na przebudowie placu przed budynkiem Narodowego Banku Polskiego.