Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności. W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. zamknij

Tarcza Legionów

Tablica pamiątkowa umieszczona na wieży farnej w 2004 roku, w 90 rocznicę wymarszu 1 kompanii kadrowej, powstała z inicjatywy Podkarpackiego Związku Piłsudczyków. Nawiązuje swym kształtem do historycznej Tarczy Legionów, eksponowanej w tym miejsce podczas I wojny światowej.

W większości miast galicyjskich podjęto wówczas inicjatywę wykonania tarcz pamiątkowych, w które wbijane byłyby specjalne gwoździe ofiarodawców. Dochód miał być przeznaczony na rzecz legionistów - inwalidów oraz wdowy i sieroty po nich. Obite gwoździami tarcze planowano złożyć w przyszłości na Wawelu.

Rzeszowska Tarcza Legionów wykonana została latem 1916 r., ale władze austriackie nie dawały zezwolenia na jej odsłonięcie. Stało się dopiero w roku następnym, podczas obchodów „Tygodnia Opieki Legionowej”. 12 sierpnia 1917 r., po specjalnym nabożeństwie, Tarcza została umieszczona na wieży farnej i poświecona. Przez kilka dni odbywało się wbijanie gwoździ pamiątkowych i zbieranie datków. Wartę honorową pełnili legioniści.

Tarcza szczęśliwie zachowała się w dobrym stanie do naszych czasów. Jest eksponowana w Muzeum Historii Miasta Rzeszowa.

Odsłonięcie Tarczy Legionów, 1917 r.

Odsłonięcie Tarczy Legionów, 11 XI 2004 r.

Mobilizacja ZS i formowanie Legionów w Rzeszowie latem 1914 r.

Rozpoczęcie kroków wojennych przez Austro - Węgry, umożliwiło ogłoszenie mobilizacji polskich organizacji paramilitarnych. 3 sierpnia 1914 r. Komendant Okręgu Rzeszowskiego Związku Strzeleckiego otrzymał rozkaz mobilizacji podległych mu oddziałów. Zaczęto natychmiast formowanie 1 kompanii ZS, w której znaleźli się najlepiej umundurowani i uzbrojeni strzelcy. 5 sierpnia kompania ta, licząca około 240 ludzi, odjechała pod dowództwem Leopolda Lisa - Kuli do Krakowa.

6 sierpnia 1914 r., już po wybuchu wojny między Rosją a Austro - Węgrami, została ogłoszona powszechna mobilizacja polskich organizacji strzeleckich. Prace organizacyjne były teraz trudniejsze ze względu na braki materiałowe oraz fakt, że wielu zgłaszających się ochotników nie posiadało przeszkolenia wojskowego. Z tych powodów formowanie 2 kompanii ZS trwało już dużo dłużej. W składzie tej kompanii przeważali strzelcy z okolicznych miejscowości. Kompania, uroczyście żegnana, odjechała do Krakowa 21 sierpnia 1914 r.

Oddziały „Sokoła” rozpoczęły mobilizację nieco później. W okręgu rzeszowskim ogłoszono ją 10 sierpnia 1914 r. Cztery dni później około 150 - osobowy oddział Stałej Drużyny Sokolej odjechał pod dowództwem Floriana Węglowskiego do Lwowa, gdzie odbywała się koncentracja tej organizacji.

Do połowy sierpnia 1914 r. zarówno mobilizacja organizacji paramilitarnych, jak i działania wojenne rozpoczęte przez J. Piłsudskiego na terenie Królestwa, prowadzone były bez wsparcia politycznego. 16 sierpnia politycy galicyjscy różnych orientacji powołali Naczelny Komitet Narodowy (NKN), który miał patronować polskim oddziałom. Rozpoczęto tworzenie terenowych struktur NKN. Na czele rzeszowskiego, miejskiego Komitetu NKN stanął burmistrz Roman Krogulski. 25 sierpnia powstał Powiatowy Komitet Narodowy, którego przewodnictwo objął Adam Jędrzejowicz. Całością spraw wojskowych w terenie kierować mieli powiatowi komisarze wojskowi. W Rzeszowie funkcję tę objął na początku września Wincenty Daniec.

Rozwinięto teraz bardzo energiczną akcję rekrutacyjną do Legionów oraz zbiórkę funduszy. Uchwalono pobór specjalnego podatku narodowego. Listy ofiarodawców drukował „Głos Rzeszowski”. Rada Miejska zdecydowała się przeznaczyć na Legiony 50 000 koron z funduszy miejskich. Za zgromadzone pieniądze kupowano sukno na mundury, wyposażenie wojskowe oraz broń. W końcu sierpnia i na początku września odjechało do Krakowa kilka grup ochotników, umundurowanych i częściowo wyszkolonych na miejscu.

Nowo sformowany oddział legionistów rzeszowskich, sierpień 1914 r.

Formowanie oddziałów legionowych w Rzeszowie, sierpień 1914 r.


W połowie września 1914 r. zakończył się w Rzeszowie pierwszy etap działalności komitetów narodowych i związanych z nimi organizacji. Przebiegał on w podniosłej atmosferze. Nie brakowało chętnych do pracy, zaś społeczeństwo wykazało się sporą dozą ofiarności. Akcję rekrutacyjną przerwało zbliżanie się wojsk rosyjskich. 14 września pozostali jeszcze w Rzeszowie ochotnicy w liczbie około 350 ludzi odjechali do Krakowa. Zabrali z sobą pozostałe jeszcze zapasy sukna, żywności i ekwipunku, a także część dokumentacji związanej z tworzeniem Legionów.

Ogólną liczbę ochotników, którzy w sierpniu i wrześniu 1914 r. wyjechali z Rzeszowa do Legionów (pochodzili także z okolicznych miejscowości) można szacować na 1 000 - 1 200 osób, z czego około 600 zmobilizowały ZS i „Sokół” jeszcze przed powstaniem komitetów narodowych. Należy dodać, że pod koniec sierpnia władze austriackie ograniczyły nabór do Legionów. O przyjęcie mogli ubiegać się teraz tylko ci, którzy nie ukończyli 18 lat i posiadali zezwolenie rodziców.

Ks. Stanisław Żytkiewicz

Urodzony 6 I 1889 r. w Boguchwale (pow. Rzeszów).

Po ukończeniu I Gimnazjum w Rzeszowie wstąpił do Seminarium Duchownego w Przemyślu. Zorganizował w Boguchwale Drużynę Bartoszową, z którą przeszedł później do ZS.

Był kapelanem Okręgu III (rzeszowskiego) ZS. Od 1914 r. służył w Legionach, jako kapelan w VI batalionie I Brygady.

Po kryzysie przysięgowym internowany w obozie w Szczypiornie.

W 1918 r. wstąpił do WP, pełniąc funkcję kapelana i proboszcza w różnych jednostkach. Posługę kapelana wojskowego pełnił do 1938 r., kiedy to w stopniu podpułkownika przeszedł w stan spoczynku.

Po wybuchu II wojny światowej powrócił do Boguchwały.

Zmarł 4 IV 1956 r.