Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności. W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. zamknij

Tablica pamiątkowa marszałka Józefa Piłsudskiego

W 2002 roku na kamienicy przy ul. Jagiellońskiej, gdzie obecnie mieści się m. in. siedziba rzeszowskiej Jednostki Strzeleckiej 2021 im. płk. Leopolda  Lisa - Kuli, odsłonięto tablicę pamiątkową marszałka Józefa Piłsudskiego. Jednego z najwybitniejszych Polaków, wskrzesiciela państwa polskiego, twórcy i wodza armii polskiej, jak napisał o nim pisarz Wacław Sieroszewski, a w latach poprzedzających I wojnę światową przywódcę ruchu strzeleckiego w Galicji.
Józef Piłsudski wielokrotnie bywał w Rzeszowie przed I wojną światową, gdy jako Komendant Główny Związków Strzeleckich prowadził inspekcje rzeszowskiego ZS. Zatrzymywał się wówczas w domu Franciszka Koguta na Podpromiu lub w mieszkaniu dr. Kazimierza Sołtysika. W listopadzie 1913 r. w sali „Sokoła” wygłosił odczyt o początkach Powstania Listopadowego, zatytułowany „Noc listopadowa”.
W lipcu 1932 r., na dwa miesiące przed osłonięciem pomnika płk. Leopolda Lisa - Kuli, Rada Miejska Rzeszowa na specjalnym, uroczystym posiedzeniu nadała marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu obywatelstwo honorowe. Niniejsza tablica pamiątkowa, ufundowana przez Podkarpacki Związek Piłsudczyków, została odsłonięta właśnie w 70 rocznicę tego wydarzenia.

Prezydent Ryszard
Kaczorowski odsłania
tablicę pamiątkową,
6 III 2002 r.

Legioniści podczas wiecu protestacyjnego na rynku rzeszowskim, luty 1918 r.

Polska Organizacja Wojskowa

Polska Organizacja Wojskowa (POW) założona została w 1914 r. z inicjatywy Józefa Piłsudskiego. W Galicji struktury POW zaczęto tworzyć dopiero w drugiej połowie 1917 r. Organizacja miała charakter konspiracyjny i skierowana była na tym terenie przeciwko Austrii. POW w Rzeszowie powstała na początku 1918 r., a jej pierwszym komendantem był Kazimierz Kublin. Przez krótki czas funkcję Komendanta Obwodu pełnił też Leopold. Lis - Kula.

Struktura wewnętrzna organizacji miała charakter wojskowy (sekcja, pluton, kompania). Kadrę stanowili byli legioniści, zaś wśród członków przeważali uczniowie starszych klas rzeszowskich szkół średnich. Głównym zadaniem, jakie stawiała sobie POW, było szkolenie wojskowe członków oraz gromadzenie broni i amunicji. Prawdopodobnie późną wiosną 1918 r. utworzono Okręg III (rzeszowski) POW, a jego komendantem został ppor. Tadeusz Münnich. W skład okręgu wchodziły powiaty środkowej Galicji.

W okresie największego rozwoju organizacja rzeszowska (miejscowa) liczyła ok. 250 członków. Aresztowania i śledztwo prowadzone latem 1918 r. przez władze austriackie, zmusiły dowództwo do przeniesienia części ludzi do rezerwy. W „pracy czynnej” pozostała kompania, składająca się z 2 plutonów rzeszowskich i plutonu ze Szkoły Rolniczej w Miłocinie. Liczebność tej kompanii nie przekraczała zapewne 100 ludzi. Tyko część żołnierzy był uzbrojona.

Obok działalności szkoleniowej i organizacyjnej, rzeszowska POW starała się rozpracowywać miejscowy garnizon wojskowy oraz przygotować plany opanowania obiektów wojskowych na wypadek akcji zbrojnej. Kładziono też duży nacisk na prowadzenie drobnych akcji dywersyjnych oraz demoralizowanie żołnierzy austriackich. Akcje dywersyjne prowadzone przez POW (niszczenie linii telefonicznych, rozbrajanie posterunków), spowodowały skierowanie na teren Galicji specjalnych oddziałów asystencyjnych, które miały zapewnić utrzymanie porządku wewnętrznego. Rzeszowska POW zaangażowała się wówczas w akcje ułatwiania ucieczek aresztowanym legionistom i dezerterom z armii austriackiej.

Wydarzenia z przełomu października i listopada 1918 r. zaskoczyły POW. Nie dotarły na czas rozkazy i w akcji oswobadzania Rzeszowa nie odegrała ona planowanej wcześniej roli. Dodać jednak należy, że organizacja była wówczas dodatkowo osłabiona przez nieobecność wielu członków w Rzeszowie, gdyż z powodu epidemii grypy „hiszpanki” zajęcia w szkołach średnich były odwołane. POW wniosła jednak bardzo duży wkład w zabezpieczenie magazynów wojskowych przejętych po armii austro  węgierskiej oraz formowanie pierwszych oddziałów WP.

Tadeusz Münnich
Urodzony 18 VIII 1893 we Lwowie. Po ukończeniu gimnazjum podjął studia prawnicze na UJ.

Należał do Związku Walki Czynnej i ZS. Od 1914 r. w I Brygadzie Legionów.

Po kryzysie przysięgowym wcielony do armii austriackiej. Od wiosny 1918 r.
pełnił po L. Lisie - Kuli funkcję komendanta Okręgu POW w Rzeszowie.

Uczestniczył w formowaniu Pułku Piechoty Ziemi Rzeszowskiej. W okresie międzywojennym, jako oficer służby stałej, pełnił różne funkcje, głównie sztabowe (od 1938 r. płk dypl.).
W kampanii wrześniowej 1939 r. był adiutantem Naczelnego Wodza marsz. E. Rydza  Śmigłego i wraz z nim internowany został w Rumunii. Przedostał się później do Francji i W. Brytanii, ale odpowiedzialnych funkcji w wojsku już nie pełnił.

Po wojnie osiadł w Londynie i tam zmarł 12 października 1959 r.