Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności. W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. zamknij

Tablica pamiątkowa generała Władysława Sikorskiego

Tablica umieszczona została na budynku I Liceum Ogólnokształcącego, szkole o wieloletniej tradycji, chlubiącej się wieloma wybitnymi wychowankami. Wymieńmy tu tylko kilka osób, związanych z ruchem strzeleckim, jak: mjr Albin Fleszar „Satyr”, mjr Tadeusz Furgalski „Wyrwa”, gen. Marian Fornal „Bolesławicz” czy ks. ppłk. Stanisław Żytkiewicz.

Uczniem tej szkoły był także gen. Władysław Sikorski, prezes Rady Ministrów oraz Wódz Naczelny Polskich Sił Zbrojnych, podczas najtrudniejszych lat okupacji i II wojny światowej. Poświeconą mu tablicę odsłonięto w 1981 r., staraniem rzeszowskiego Stowarzyszenia Pamięci Generała Władysława Sikorskiego.

Władysław Sikorski należał do twórców ruchu strzeleckiego w Galicji. Był członkiem konspiracyjnego Związku Walki Czynnej oraz przewodniczącym Wydziału (zarządu) Związku Strzeleckiego we Lwowie. Opracował „Regulamin musztry Związku Strzeleckiego i elementarnej taktyki piechoty” - pierwszy od czasów Powstania Styczniowego polski regulamin wojskowy, na którym opierało się wyszkolenie strzelców.

Władysław Sikorski
jako uczeń gimnazjum

Tablica pamiątkowa generała Władysława Sikorskiego na budynku I Liceum Ogólnokształcącego

Schronisko dla Legionistów w Rzeszowie

Część środowisk rzeszowskich, które aktywnie uczestniczyły w działalności komitetów narodowych i formowaniu Legionów na początku I wojny światowej, po odzyskaniu Galicji przez wojska austro - węgierskie w 1915 r. nie chciała angażować się w działalność o charakterze politycznym. Z drugiej jednak strony, pilna była sprawa zorganizowania opieki nad rannymi i chorymi legionistami, którzy znaleźli się w rzeszowskich szpitalach. Stąd 8 sierpnia 1915 r. grupa obywateli Rzeszowa postanowiła założyć „Schronisko dla Legionistów”.

Na czele Komitetu (zarządu) „Schroniska” stanęła Helena z Świeykowskich - Vascu. Podstawową formą pracy było  prowadzenie klubu - gospody, który otwarto oficjalnie 17 X 1915 r. Legioniści, głównie rekonwalescenci, otrzymywali tu  drugie śniadania i podwieczorki, a także mogli korzystać z prasy i książek. Skarbnikiem i gospodarzem „Schroniska” była Klementyna Arvayowa, która pracy tej oddawała się z dużym zaangażowaniem. 

„Schronisko” zajmowało się także organizacją pogrzebów legionistów zmarłych w tutejszych szpitalach. Środki finansowe pochodziły ze składek społecznych oraz resztek funduszów zebranych w 1914 r. Zbiórki prowadzono w kościołach, szkołach i na ulicach. Pomoc, zwłaszcza rzeczową, przekazywały też okoliczne dwory i gminy.
 Pierwszą siedzibę „Schronisko” znalazło w budynku „Sokoła”, w pobliżu szpitala Czerwonego Krzyża, w którym często przebywali ranni legioniści. Pod koniec 1915 r. przeniosło się do budynku przy ul. Zamkowej 6. „Schronisko” wystąpiło - za pośrednictwem Naczelnego Komitetu Narodowego  - do austriackich władz wojskowych, by do szpitali rzeszowskich kierować więcej rannych legionistów. Latem 1916 r., podczas tzw. ofensywy Brusiłowa, trafiło tu prawie 150 rannych. Dostarczano im słodycze, książki i gazety. W tym okresie z podwieczorków i kolacji korzystało ok. 30 - 80 lżej rannych i rekonwalescentów.

Z początkiem 1917 r. działalność „Schroniska” znacznie osłabła. Powodem było znaczne zmniejszenie ilości korzystających, spowodowane kryzysem przysięgowym w Legionach. Miejsce rannych zajęli teraz legioniści przyjeżdżający na urlopy i rekonwalescencję, którym zapewniano zakwaterowanie i utrzymanie. Latem 1917 r. „Schronisko” przeniosło się do budynku Towarzystwa Zaliczkowego przy ul. Sokoła, ale prowadziło działalność na coraz mniejszą skalę. W lipcu 1918 r. przestało ostatecznie funkcjonować.

Grupa legionistów korzystających ze Schroniska, 1917 r.

Legioniści leczeni w rzeszowskim szpitalu

Opiekunowie i podopieczni Schroniska dla Legionistów, 1916 r.

Józef Mączka

Urodzony 2 VI 1888 w Zaleszanach, pow. Tarnobrzeg. Uczył się w różnych gimnazjach, także w II Gimnazjum w Rzeszowie, gdzie w 1905 r. złożył maturę, a następnie rozpoczął studia w lwowskiej Szkole Politechnicznej.

Należał do Polskich Drużyn Strzeleckich. W 1914 r. wstąpił do Legionów (w 1916 r. awansowany na podporucznika).
W Legionach ujawnił się jego wielki talent poetycki. Już wówczas zaliczany był do najwybitniejszych poetów legionowych.

Od 1917 r. służył w Polskim Korpusie Posiłkowym, skąd w 1918 r. zbiegł na Ukrainę. Działał tu w POW i dywizji gen. L. Żeligowskiego. Podczas jednej z misji wojskowych zachorował na cholerę i 9 IX 1918 r. zmarł koło Jekaterynodaru.

W 1933 r. jego prochy zostały sprowadzone do kraju i pochowane na cmentarzu wojskowym na Powązkach w Warszawie.