Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności. W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. zamknij

Kościół garnizonowy

Wybudowany w XVIII wieku kościół OO. Reformatów został po kasacie klasztoru przeznaczony przez władze austriackie na magazyn wojskowy. Po odzyskaniu niepodległości podjęto starania o odzyskanie kościoła na potrzeby kultu religijnego miejscowego garnizonu. W 1923 r. rozpoczął się remont, który trwał kilka lat, bowiem zakres prac, jakie musiano wykonać, był bardzo szeroki. W 1928 r. świątynia została poświęcona pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, jako kościół parafialny parafii wojskowej.

W listopadzie 1925 r. na ścianie bocznej nieukończonego jeszcze kościoła wmurowano tablicę pamiątkową ku czci Nieznanego Żołnierza poległego za Ojczyzną. Odtąd plac obok kościoła traktowany był przez wojsko, jako miejsce szczególne. Odbywało się tu wiele uroczystości rocznicowych i ceremonii wojskowych. W 1938 r.  w 20 rocznicę odzyskania niepodległości  uroczyście wmurowano na kościele drugą tablice pamiątkową, zawierającą nazwiska legionistów Ziemi Rzeszowskiej, poległych w latach 1914 - 1920.

Obie tablice szczęśliwie przetrwały czasy II wojny światowej i lata powojenne. Po odzyskaniu suwerenności powrócono do tradycji umieszczania na ścianie kościoła garnizonowego tablic pamiątkowych. Jako pierwsza odsłonięta została w 1992 r. tablica poświęcona rzeszowskiej 10 Brygadzie Kawalerii, późniejszej 1 Dywizji Pancernej oraz jej dowódcy gen. Stanisławowi Maczkowi, honorowemu obywatelowi Rzeszowa i członkowi Związku Strzeleckiego w czasach młodości.

Legioniści rzeszowscy

Spróbujmy prześledzić dalsze losy sformowanych w Rzeszowie w 1914 r. oddziałów strzeleckich i legionowych. 

1 kompania strzelecka, która wyjechała do Krakowa pod dowództwem L. Lisa - Kuli, została częściowo rozdzielona. Wielu jej żołnierzy znalazło się w sformowanym już na terenie Królestwa I batalionie Legionów, dowodzonym przez Mieczysława Norwida - Neugebauera (zgrupowanie podległe J. Piłsudskiemu). W połowie września oddziały legionowe wycofały się z Kieleckiego, przechodząc na teren Galicji w rejonie Szczucina. Dopiero teraz legioniści przeszli oficjalnie na żołd austriacki i otrzymali nowoczesne, wielostrzałowe karabiny (do tej pory podstawę uzbrojenia stanowiły przestarzałe jednostrzałowe karabiny „Werndl”).  II batalion Legionów walczył we wrześniu 1914 r. nad Wisłą (Nowy Korczyn, Opatów), a w październiku ponownie na terenie Królestwa (Bolimów, Łęczyca, Kutno). 

Wawrzyniec Pączek i Włodzimierz Holzer - legioniści rzeszowscy polegli w bitwie pod Krzywopłotami Zdjęcie Jana Kotowicza z legitymacji, z podpisami: J. Piłsudskiego i K. Sosnkowskiego

 

2 kompania  ZS, która wyjechała z Rzeszowa 21 IX 1914 r., trafiła w większości do VI batalionu, dowodzonego przez Kazimierza Herwina - Piątka. Ochotnicy z naszego regionu stanowili tu większość 3 kompanii (I pluton  rzeszowski, II  mielecko - jasielski, III - ochotnicy z Sokołowa, Rudnika i Budziwoja, IV - krośnieński). Chrzest bojowy przeszedł VI batalion w bitwie pod Laskami. W listopadzie 1914 r. batalion ten stoczył ciężką bitwę pod Krzywopłotami, w której poniósł ogromne straty. Tylko pierwszego dnia wyniosły one ponad 40 % stanu. Zginął dowódca 3 kompanii Stanisław Paderewski, ranny był dowódca I plutonu Jan Kotowicz. Wśród poległych byli m. in. rzeszowscy gimnazjaliści: Tomasz Przeszłowski, Stanisław Baran, Antoni Kiszka, Tomasz Paśko, Włodzimierz Holzer i Warzyniec Pączek. Dowództwo 3 kompanii rzeszowskiej objął w grudniu  1914 r. L. Lis - Kula.  

Oddziały legionowe podległe J. Piłsudskiemu (od XI 1914 r.  I Brygada Legionów Polskich), uczestniczyły w listopadzie i grudniu 1914 r. w walkach na terenie Galicji, z których szczególnie zacięty charakter miał bój pod Łowczówkiem. 

Inaczej potoczyły się losy pozostałych grup, które wyruszyły z Rzeszowa. Oddział „Sokoła” wysłany 14 sierpnia 1914 r. do Lwowa, znalazł się w formowanym tam Legionie Wschodnim. Legion ten  z przyczyn politycznych  został po kilku tygodniach rozwiązany. Tylko część ochotników zadeklarowało gotowość złożenia przysięgi. Pozostali rozproszyli się i w większości wcieleni zostali do armii austriackiej. Ci legioniści, którzy zgłosili chęć dalszej służby, znaleźli się potem w 3 pułku piechoty Legionów. Nie wiadomo ilu było wśród nich ochotników rzeszowskich.

Ostatnia duża grupa legionistów, która opuściła Rzeszów 14 IX 1914 r., znalazła się w sformowanym w Krakowie 2 pułku piechoty Legionów. Trafili oni w większości do 1 i 16 kompanii w IV batalionie dowodzonym przez Bolesława Roję. 2 i 3 pułk piechoty, tworzące II Brygadę Legionów, zostały skierowane w Karpaty Wschodnie. Legioniści wsławili się tu przeprowadzeniem ofensywy z Węgier, przez masyw Gorganów na Nadwórną w Galicji. Zimą 1914/1915 r. toczyły się tu zacięte walki (Mołotków, Rafajłowa, Zielona). Pod Rafajłową zginął m. in. por. Florian Węglowski. 

W drugiej połowie 1915 r., po wyparciu Rosjan z Galicji, rozpoczęto w Rzeszowie ponowną rekrutację do Legionów. Nie miała ona jednak już tak masowego charakteru, jak w 1914 r. Nie znamy też liczby ochotników, jacy zgłosili się do służby po 1914 r. Rekrutowani w Rzeszowie legioniści wyjeżdżali z miasta w małych grupach i trafiali do różnych oddziałów. Z tego powodu, jak również ze względu na liczne reorganizacje, nie jest możliwe prześledzenie dalszych losów tych jednostek, gdzie znajdowały się większe skupiska legionistów rzeszowskich.

Dzielili oni losy całej formacji. I i III Brygada Legionów walczyły w 1915 r. na terenie Królestwa i Podlasia, dochodząc aż na Wołyń. II Brygada po walkach w Karpatach oraz kampanii besarabsko - bukowińskiej, została jesienią 1915 r. także skierowana na Wołyń. Skoncentrowane tu brygady legionowe uczestniczyły w 1916 r. w wielkiej bitwie pod Kostiuchnówką, w której poległ m. in. Tadeusz Wyrwa - Furgalski.

Pod koniec 1916 r., w wyniku dymisji J. Piłsudskiego, a następnie kryzysu przysięgowego (1917 r.), Legiony przestały właściwie istnieć. Ich namiastką był Polski Korpus Posiłkowy. Legioniści pochodzący z Galicji, którzy odmówili złożenia przysięgi, zostali wcieleni do armii austriackiej. Po proteście brzeskim (II 1918 r.) Polski Korpus Posiłkowy został rozwiązany, kończąc ostatecznie polskie zaangażowanie militarne po stronie Austro - Wegier.

Stanisław Maczek

Urodzony 31 III 1892 r. w miejscowości Szczerzec pod Lwowem.

Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął studia na Uniwersytecie Lwowskim.

Od 1912 r. działał w ZS. W 1914 r. powołany do armii austriackiej.

Od 1918 r. w Wojsku Polskim.

Wyróżnił się podczas kampanii ukraińskiej i wojny polsko - bolszewickiej, po zakończeniu której pozostał w wojsku. 

W 1938 r. objął dowództwo rzeszowskiej 10 Brygady Kawalerii (zmot.), która zapisała piękna kartę we wrześniu 1939 r. Już jako gen. bryg. odtworzył tę jednostkę we Francji w 1940 r.

W W. Brytanii zorganizował 1 Dywizję Pancerną. Dowodził nią także w latach 1944 - 1945, podczas kampanii w Zachodniej Europie.

Po zakończeniu działań wojennych objął dowództwo I Korpusu Polskiego.

Pozostał na emigracji.

Mieszkał w Edynburgu i tam zmarł 11 XII 1994 r. Pochowany na cmentarzu żołnierzy 1 D. Panc. w holenderskiej Bredzie.