Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności. W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. zamknij

Herb Rzeszowa

Okres staropolski

Poszukiwania w różnych archiwach, przeprowadzone jeszcze w latach trzydziestych, pozwoliły ustalić, że w okresie staropolskim miasto Rzeszów używało (co najmniej) dwóch pieczęci herbowych. Starsza z nich odciśnięta była na dokumentach z XVI, XVII i XVIII wieku. Jednak gotycki napis w otoku pozwala przyjąć, że pochodzi ona jeszcze z XV w. Na pieczęci tej widnieje godło w postaci krzyża kawalerskiego o prostych ramionach.
Druga pieczęć, sądząc po renesansowym kroju liter, jest nieco późniejsza. Została odciśnięta na aktach z XVI w. Godło tej pieczęci stanowi także krzyż w typie krzyża kawalerskiego, ale bardziej subtelny w kształcie, o lekko wklęsłych ramionach.
Ponieważ godło w postaci krzyża kawalerskiego występuje na pieczęciach rzeszowskich od XVI do XVIII w., a pośrednio udokumentowane jest dla XV w., nie może być więc wątpliwości, że herbem Rzeszowa co najmniej od XV w. był krzyż kawalerski.

Czasy zaborów

W drugiej połowie XVIII w., już po pierwszym rozbiorze Polski, herb Rzeszowa uległ poważnej zmianie. Stało się to ok. 1788 r., kiedy to cesarz austriacki Józef II, zarządził uzupełnienie niektórych herbów lokalnych (w tym i rzeszowskiego) o dodatkowe elementy. Centralne miejsce herbu zajmował teraz postument ze schodkami, na którym położona była otwarta księga oraz skrzyżowane miecz i kaduceusz. Na frontowej ścianie postumentu umieszczona była tarcza z dotychczasowym godłem miasta - krzyżem kawalerskim. Wzdłuż postumentu i po jego bokach zwisały girlandy. Według miejscowej tradycji postument miał przedstawiać kamienną skrzynię na przywileje nadane miastu.
W opisanej wyżej formie herb miasta pozostawał właściwie bez większych zmian aż do odzyskania niepodległości, z tym, że godło na postumencie (zawsze był to krzyż kawalerski) przedstawiane było niekiedy na tarczy, a niekiedy bez tarczy herbowej.
W drugiej połowie XIX w. miasto przez jakiś czas używało na pieczęciach herbu złożonego. Tarcza sercowa z herbem miasta została nałożona na czteropolowy herb Galicji, Lodomerii, Księstw Oświęcimskiego i Zatorskiego.

II Rzeczpospolita

W marcu 1934 r. Rada Miejska podjęła uchwałę, że na urzędowych oznakach i pieczęciach Zarządu Miejskiego widnieć będzie historyczny herb miasta Rzeszowa. Powyższe postanowienie zdecydowano przedłożyć do zatwierdzenia Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. Ostatecznie jednak Rzeszów nie uzyskał zatwierdzenia herbu.
W zbiorach muzealnych zachował się oficjalny, wiszący w latach trzydziestych przy wejściu do Ratusza, herb miasta. Przedstawia on herb "józefiński" umieszczony w czerwonym polu. Sam herb umieszczony jest na tarczy w polu błękitnym. Ta wersja herbu pozostała też nadal na pieczęciach miejskich. Sytuacja nie uległa zmianie aż do wybuch II wojny światowej.

Po wojnie

Ustrój wprowadzony po II wojnie światowej przyniósł zmianę realiów prawnych, społecznych i gospodarczych w Polsce. W okresie PRL-u herby miejskie traktowano jako historyczny przeżytek, dlatego też brak jest z tego okresu uregulowań prawnych dotyczacych znaków herbowych. Dopiero ustawa z 1978 roku "O odznakach i mundurach" określiła, że prawo ustanawiania herbów mają właściwe rady narodowe stopnia wojewódzkiego lub miejskiego.
Jeszcze w jesieni 1944 roku niektóre obwieszczenia miejskie sygnowane były pieczęcią z okresu międzywojennego. Po 1945 roku stopniowo znikał herb w wersji "józefińskiej".
Wydaje się, że po raz pierwszy herb Rzeszowa w staropolskiej, uproszczonej formie, zastosowany został na oficjalnym dokumencie latem 1945 roku. Jest to projekt sztandaru 26 pułku artylerii przeciwlotniczej, uzgodniony z Wojewódzką Radą Narodową w Rzeszowie. Przedstawia on srebrny krzyż kawalerski w niebieskim polu. Choć nie udało się znaleźć żadnej oficjalnej uchwały, to można przyjąć, że herb w podobnej postaci obowiązywał aż do 1990 roku.
Sytuację prawną herbów miejskich zmieniły przemiany ustrojowe. Ustawa o samorządzie terytorialnym z marca 1990 r. zezwoliła samorządom na podejmowanie uchwał w sprawie herbów.

Uchwała Rady Miasta Rzeszowa Nr IV/18/90 z 30 sierpnia 1990 r. stanowi, że herbem miasta jest srebrny krzyż kawalerski w niebieskim polu.


Na podst. książki Jerzego Majki
"O herbie Rzeszowa"