Dzienniki Zygmunta Mycielskiego

Nigdy się nie rozmawia, jak się pisze. Pisze się dlatego, żeby powiedzieć to, czego się nie mówi. Tak rozpoczyna się początkowy zapis Niby-Dziennika Zygmunta Mycielskiego, kompozytora i pisarza (1907-1987), datowany 2 listopada 1969 roku. Pierwsze fragmenty Niby-dziennika, ze wspomnianym wyżej, ukazały się w rzeszowskim „Kamertonie” nr 1-2(26-27)1997, w 10. rocznicę śmierci Autora.

Trzeba wspomnieć, iż przygotowane przez Zofię Mycielską-Golik z Warszawy, bratanicę kompozytora, niewielkie fragmenty zapisów w formie „Wycinanek z dzienników” ukazały się w odcinkach I-VIII w „Kamertonach” 2(9)1992, 1-4(12-15)1993 i 1(16)1994. Wybór tych tekstów z lat 1968-1969 wraz z komentarzem z 1978 roku został przygotowany przez Autora do prasy drugiego obiegu w 1978 roku w 10. rocznicę marca 1968 roku.

Zapiski do dzienników rozpoczął Mycielski jeszcze w latach trzydziestych i pisał je przez całe życie. W obawie przed polskimi służbami bezpieczeństwa przechowywał je u rodziny, m.in. u swojej matki w Krakowie, a także w ”Kulturze” paryskiej. Jak pisze w „Kamertonie” 1-2(26-27)1997 Zofia Mycielska-Golik, bratanica Autora, która przygotowała fragmenty dzienników do druku, Dziennik Mycielskiego pokazuje człowieka, który w czasach, w jakich przyszło mu żyć, zachował swój styl, tożsamość, godność i dystans do rzeczywistości, która go otaczała.

Pierwsze zapiski dzienników pochodzą z lat 1950-1960. Przygotowane do druku przez Autora i w formie maszynopisu złożone w „Kulturze” paryskiej, zostały przekazane rodzinie w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Na stronie tytułowej Mycielski dokonał zapisu: Nie wolno tego wydawać, nawet we fragmentach przed 1 stycznia 1995. Tej woli Autora stało się zadość.

Jako redaktor naczelny „Kamertonu” poczytuję sobie za zaszczyt, iż pierwsze fragmenty dzienników drukowane były właśnie w „Kamertonie”. To zasługa Pani Zofii Mycielskiej-Golik, która od początku darzy nasze pismo niesłabnącym zaufaniem, przygotowując kolejne fragmenty dzienników do druku. Ukazały się one w „Kamertonach” 2(9)1992, 1-4(12-15)1993, 1(16)1994,.1-2(26-27)1997, 1-2(30-31)1998, 3-4(32-33)1998, 1-2(34-35)1999, 3-4(36-37)1999, 1-2(38-39)2000, 1-2(40-41)2001. Wkrótce fragmenty dzienników zaczęły ukazywać się w „Ruchu Muzycznym” nr 9-22/1993, „Tygodniku Powszechnym”, „Res Facta Nova” 1(10)1994, „Zeszytach Literackich” nr 98, 100, 102, 106, 107 i 108 w latach 2007-2010.

Wydania książkowe Dzienników rozpoczęło Wydawnictwo „Iskry” w Warszawie. Do tej pory w tym Wydawnictwie ukazały się: Niby-dziennik 1969-1981 (1998), Dziennik 1950-1959 (1999) oraz Dziennik 1960-1969 (2001), wszystkie w opracowaniu Zofii Mycielskiej-Golik. Kolejny, czwarty i ostatni tom pod nazwą Niby-dziennik 1981-1987, w opracowaniu redakcyjnym Barbary i Jana Stęszewskich, ukaże się prawdopodobnie w 2012 roku, w 25. rocznicę śmierci Zygmunta Mycielskiego. Obejmuje on zawartość dziewięciu zeszytów ponumerowanych i opatrzonych datami ręką Autora. Czas tego zbioru, to zapisy od 16 stycznia 1981 roku do 15 maja 1987 roku, niespełna trzy miesiące przed śmiercią Autora. Czas obejmujący czwarty tom, to czas w polskiej rzeczywistości bardzo znaczący – powstanie „Solidarności”, stan wojenny, prześladowania i represje, pielgrzymki Papieża Polaka, zamordowanie kapelana „Solidarności”, sytuacja w ZSRR.

Cechą pisarstwa Mycielskiego jest wielowątkowość wynikająca z jego rozległych zainteresowań i osobistych kontaktów w świecie muzyki, plastyki, literatury, także polityki. Ostatni tom dziennika, to także sporo przemyśleń kompozytorskich. W tym czasie powstają najbardziej znaczące dzieła muzyczne Autora, jak Trzy Psalmy, Liturgia sacra, 8 pieśni do słów Zbigniewa Herberta, Ostatnia symfonia, Fragmenty do tekstów J. Słowackiego.

Na koniec pragnę przytoczyć list Czesława Miłosza do Zofii Mycielskiej-Golik z listopada 2001 r. („Kamerton” 1/2(42-43)2002).

Wielce Szanowna Pani, pragnę wyrazić w moim imieniu i w imieniu całego intelektualnego środowiska moje uznanie i wdzięczność za ogromną pracę Pani nad pamiętnikami mego nieżyjącego przyjaciela Zygmunta Mycielskiego. Jego pamiętniki są wybitnym dziełem literatury polskiej i będą czytane oraz komentowane przez wiele pokoleń. Wydaje mi się, że milczenie o tym, co czujemy teraz, czytelnicy Mycielskiego, byłoby niestosowne, ponieważ tego rodzaju praca, co Pani, powinna być głośno oceniona jako wielka przysługa oddana językowi polskiemu i jego piśmiennictwu. Życzę Pani serdecznie powodzenia w dalszym porządkowaniu spuścizny po Zygmuncie Mycielskim.
Z wyrazami szacunku Czesław Miłosz.

A oto zapis z przygotowywanego do druku czwartego i ostatniego tomu Niby-dziennika z 21 stycznia 1987 roku, pół roku przed śmiercią Autora.

Ludziom, a myślę zwłaszcza o naiwnych Polakach, wydaje się, że wystarczyłoby znieść komunizm, ustrój zwany tu socjalistycznym, „żeby wszystko było bardzo dobrze”. Jeszcze naiwniejsi sądzą, że przed wojną było bardzo dobrze, że za caratu czy przed Rewolucją Francuską było bardzo dobrze. Że wystarczy przywrócić coś, co w kilku krajach nazywa się demokracją, kapitalizmem, wolnością, konkurencją, wolną inicjatywą i tak dalej – a będzie tu Eldorado pracy, przedsiębiorczości, sprawiedliwości i wolności. Złudzenia. Świat staje się czymś podobnym do ula, z którego wyjęto królową. Taki ul ginie, umiera. Pięć miliardów pszczół nie wie, kto ma pracować, kto walczyć i pilnować, kto żywić – robić plastry – a kto zbierać miody z kwitnących roślin.

Bibliografia

Bieńkowska Ewa O Polsce, muzyce i rzeczach pierwszych.„Zeszyty Literackie” 71(2000 nr 3)
Erhardt Ludwik Niby-dziennik Zygmunta Mycielskiego. „Kamerton” 1-2(30-31)1998, s.50-54
Erhardt Ludwik Dziwny kraj, dziwni ludzie. „Gazeta Wyborcza” 17-18.02.2001
Groński Ryszard Marek Notuj, notuj. „Polityka” 25.08.2001
Kłoczowski Piotr Zygmunt Mycielski (1907-1987). Dziennik 1950-60. „Kamerton” 3-4(32-33)1998, s.160
Kłoczowski Piotr Sztuka i życie. „Zeszyty Literackie” 71 (2000 nr 3)
Lektor Wypisy z Mycielskiego. „Tygodnik Powszechny” 30/2001, s.13
Masłoń Krzysztof Jak Zygmunt Mycielski ratował honor Polaków. „Rzeczpospolita”178/2001
Miłosz Czesław Mycielski. „Zeszyty Literackie” 71 (200 nr 3)
Minkiewicz Ryszard Publicystyka Zygmunta Mycielskiego. „Kamerton” 1(16)1994, s.2-5
Mycielska-Golik Zofia Dzienniki Zygmunta Mycielskiego, nota. „Kamerton” 3-4(36-37)1999 s.22-23
Mycielska-Golik Zofia Niby-dziennik Zygmunta Mycielskiego, nota redakcyjna. „Kamerton” 1-2(26-27)1997, s. 6.
Mycielska-Golik Zofia Niby-dziennik Zygmunta Mycielskiego, nota redakcyjna. „Kamerton”1-2(30-31)1998, s.4
Mycielski Zygmunt Niby-dziennik 1969-1981, wyd. „Iskry” Warszawa 1998
Mycielski Zygmunt Dziennik 1950-1959, wyd. „Iskry” Warszawa 1999
Mycielski Zygmunt Dziennik 1960-1969, wyd.. „Iskry” Warszawa 2001
Narbutt Maja Sekrety i kłamstwa. „Rzeczpospolita” Plus-Minus, 16-17.06.2007
Pociej Bohdan Zygmunt Mycielski jako pisarz. „Kamerton” 4(11)1992, s.11-12
Pociej Bohdan Muzyka i mądrość. „Życie” 167 -19.07.2001
Pociej Bohdan O osobowości artystycznej Zygmunta Mycielskiego. „Kamerton” 1(51)2007, s.17-20
Pociej Bohdan Zwięzłość, klarowność i prostota. „Kamerton” 1-2(42-43)2002
Stęszewski Jan Uwagi o bogatej, złożonej tożsamości/osobowości Zygmunta hrabiego Mycielskiego. Zakresy, warstwy i poziomy. „Kamerton” 1(51)2007, s.7-16
Szczęsna Joanna Zwierciadło epoki. „Gazeta Wyborcza” 1-2.09.2001
Szypuła Andrzej Zeszyty Literackie o Dziennikach Z. Mycielskiego. „Kamerton” 1-2(38-39)2000 s.17
Szypuła Andrzej Promocja. Z. Mycielski. Niby-dziennik. „Kamerton” 1-2(30-31)1998, s.49
Toruńczyk Barbara Niezrównany Mycielski. „Dziennik”, Kultura, 09.07.2007
Zaworska Helena Zygmunt Mycielski „Dziennik 1950-1959”. „Gazeta Wyborcza” 19.01.2001